OCZ DDR2 PC2-6400 CL 3 FlexXLC Edition column

Een goede game-PC moet op alle fronten vlot werken: processor, videokaart, harde schijf en natuurlijk het geheugen. Van OCZ ontvingen we een speciale set geheugen waarmee we dicht bij de grenzen van het haalbare gingen.

Wat achtergronden over geheugen
Waarom is snel geheugen nou zo belangrijk voor gamers? Eenvoudig: vrijwel alles wat de processor doet, gaat door die paar modules die je destijds voor een bepaald bedrag in je PC hebt laten zetten of misschien er zelf wel in hebt gezet: de kaart waarop je speelt, de gegevens over je tegenstander, de locatie waar je je als speler op dit moment bevindt, al deze gegevens staan er zolang je aan het spelen bent in opgeslagen. Nu heb je ook een harde schijf die per megabyte stukken goedkoper is dan het geheugen, maar die tegelijkertijd hetzelfde doet: nulletjes en eentjes opslaan. En in de praktijk gebeurt dit ook wel: als er een tekort aan RAM-geheugen (de modules) is, dan wordt een stukje van je harde schijf gebruikt voor de tijdelijke opslag. Dit is het zogenaamde 'swappen'. Nadeel van harde schijven is dat ze een heel stuk langzamer zijn dan die RAM-modules: meer dan een factor 1000. Je wilt dus zoveel mogelijk in het RAM-geheugen laten gebeuren. Nu snap je waarom je een goede hoeveelheid geheugen nodig hebt.

Ook belangrijk, of eigenlijk nog veel belangrijker, is dat de gegevens van de spelwereld constant veranderen: je speelt immers geen spelletje schilderij kijken. De spelwereld verandert daarom net zo snel als dat je processor en geheugen het bij kunnen houden. Nu snap je waarom je snel geheugen nodig hebt.

Geheugen is er in verschillende soorten. Termen als EDO-RAM, SDRAM, DDR en DDR2 heb je wellicht al eens gehoord. Welnu, op het moment volstaat dat je weet dat DDR2 de huidige standaard is. Wat het verschil is ten opzichte van de rest is voor dit artikel zeker niet belangrijk. Wil je toch meer weten, dan heb je wat aan dit artikel op Wikipedia: http://en.wikipedia.org/wiki/Double_data_rate

Binnen de huidige DDR2-standaard zijn er een hoop verschillende modules te vinden. Dit heeft alles met snelheden te maken. Allereerst is er de bussnelheid. Die wordt op modules aangeduid met PCxxxx waarbij de x-jes staan voor een bepaald getal. De voorkomende getallen zijn o.a. 4200, 5300 en 6400. De bussnelheid heeft te maken met de snelheid waarop het geheugen en je moederbord – daar prik je de modules immers in – met elkaar kunnen communiceren. Je wilt dat deze COMBINATIE zo snel mogelijk is.

Met andere woorden: als je moederbord maximaal PC5300 aan kan, dan wil je ook PC5300-geheugen hebben. PC6400-geheugen is sneller, maar aangezien het moederbord dit niet bijhoudt, moet het geheugen terugschakelen in snelheid en heb je dus niets aan dit snellere (en duurdere!) geheugen, tenzij je weer gaat overklokken. Maar ook dat overklokken besparen we je even hier.

De snelheid zit nog iets moeilijker in elkaar: geheugen zit wat ingewikkelder in elkaar dan gewoon gegevens 'erin proppen en eruit laten komen'. Een programma moet wel weten waar het een bepaald stukje data terug kan vinden. Gegevens worden daarom op adressen opgeslagen. Op straat 12, huisnummer 5 staat bijvoorbeeld wat jouw health is, op straat 9 huisnummer 2 staat de health van tegenstander 55 opgeslagen en je wilt niet dat dit door elkaar gaat lopen. Er is echter slechts een beperkt aantal 'postbodes' die de gegevens kunnen ophalen en afleveren en dan kom je bij de zogenaamde timings terecht. Deze staan tegenwoordig vaak op de geheugens afgedrukt als vier cijfers met streepjes ertussen, zoals 5-5-5-15 en 4-4-4-12. Om het niet te ingewikkeld te maken: de cijfers laten zien hoe snel de 'postbodes' op een willekeurig adres kunnen komen. Een lager cijfer is dus beter.

OCZ Flex XLC 2GB, PC6400
Vanwaar toch al die technische praat? Wij ontvingen van geheugenmaker OCZ een setje geheugen van het type OCZ2FX800C32GK. Dit is een setje van 2 gigabyte (2 modules van 1 gigabyte), voor een bussnelheid van maximaal PC6400 met 3-4-4-15 timings. Dat eerste timingcijfer, het cijfer 3, staat voor de CAS-latency waar je wel vaker over hoort en is een redelijke bijzonderheid: CAS 3 voor PC6400 is bijzonder snel, de meer 'normale' snelheid op het moment is CAS 5. Zo op papier is dit dus al een zeer goed en snel setje geheugen.

Maar niet alleen de snelheid is bijzonder: de modules zelf zijn ook voorzien van een op het moment vrijwel unieke manier van hittebestrijding: er zitten behoorlijk forse heatspreaders op die bovendien zijn voorzien van koppelingen voor waterkoeling. Snel geheugen heeft de neiging erg warm te worden en dus is een goede hitteoplossing belangrijk. Moet je bij deze modules dan ook gelijk een waterkoelingset aanschaffen? Nee, die aanwezigheid van deze koppelingen verraden dat dit geheugen ook of misschien wel vooral voor overklokkers gemaakt is. Met het extra koelwater dat door de modules kan stromen kunnen namelijk nog hogere snelheden worden gehaald, zonder dat het systeem crasht.

Een ander wetenswaardigheidje van dit geheugen is dat dit geheugen is voorzien van EPP. Dat is een term die we nog niet gehad hebben. EPP is een speciale vorm van SPD, wat we ook nog niet besproken hebben. In het kort is SPD een stukje vast gegeven in iedere geheugenmodule, die het moederbord bij opstarten vertelt wat onder andere de timings van het geheugen zijn en op welk voltage dit moet worden. Het vergemakkelijkt vooral de bouw van PC's voor gebruikers die niet bang zijn om eens een module in hun systeem te plaatsen, maar vervolgens niet graag met de hand allerlei gegevens in het BIOS invoeren. Foute gegevens kunnen immers het systeem beschadigen of onnodig traag maken. EPP is een (nog) niet-officiële uitbreiding op SPD, waarin nog meer gegevens staan dan in SPD het geval is. In de praktijk kunnen modules met EPP op moederborden met EPP-ondersteuning automatisch sneller draaien, dan wanneer alleen SPD gebruikt wordt. De modules werken wel op alle soorten borden. EPP is uitgewerkt door NVIDIA en geheugenmaker Corsair en inmiddels al op geheugen van andere geheugenmakers, waaronder dus OCZ, te vinden. Bij moederborden vind je het echter alleen terug als ze een NVIDIA nForce 5xx of 6xx-chipset gebruiken. Op alle andere moederborden moet je dus wel 'met de hand' bezig gaan.

Test 1: Intel P35
Toen we eenmaal de modules hadden ontvangen, hadden we nog een goede testopstelling nodig. Je wilt voor dit soort testen namelijk een zo kaal mogelijk systeem waarop je met wat referentiegeheugen enkele tests doet, het geheugen vervangt en dan precies dezelfde tests doet. Dan kun namelijk zeggen of de verandering (het andere geheugen) voor- of nadelig is.
Dankzij een grote webshop in computerartikelen kregen we tijdelijk de beschikking over een systeem om een dergelijke test uit te voeren. We kregen zeker niet het minste:

• Intel Core 2 Quad Q6600 (2,4 GHz)


• Gigabyte GA-P35C-DS3R


• OCZ DDR2 PC2-6400 Platinum Revision 2 (2x1GB, PC6400 4-4-4-15, OCZ2P800R22GK)


• GeForce 8800GTX


• Samsung T166 500 GB harde schijf (7200rpm, 16MB cache)


• Seasonic S12-550 550 Watt voeding


• Windows XP Pro SP2 32-bit, volledig kaal

Het moederbord is voorzien van de nieuwste generatie chipsets van Intel: de P35-chipset. Deze zal de komende tijd wel zo'n beetje de standaard zijn voor moederborden voor gebruikers met hoge eisen. Deze versie van het moederbord heeft verder nog de bijzonderheid dat het zelfs al DDR3-geheugen ondersteunt, maar daar gaan we hier niet verder op in. De chipset ondersteunt in ieder geval geen EPP. Het geheugen is een setje van OCZ dat regelmatig in systemen terug te vinden is: het biedt goede prestaties voor een aantrekkelijke prijs. Het is in de praktijk ongeveer een derde goedkoper dan het geheugen waar dit artikel om draait.

Voor de tests gebruiken we de volgende programma's: CPU-Z 1,39, Passmark PerformanceTest 6.1 en 3DMark2006. Met CPU-Z bepalen we de timings van het geheugen voor referentie. PerformanceTest gebruiken we om puur de snelheid van het geheugen te bepalen, zonder dat de rest van het systeem daar tussen kan komen. Met 3DMark2006 testen we het systeem als geheel zoveel mogelijk alsof er een game gespeeld wordt. Alle programma's werden met standaardinstellingen gedaan: precies zoals je ze thuis ook zou kunnen doen na het downloaden van de testversies van deze programma's. We begonnen de test met bovenstaande opstelling en startten met CPU-Z en PerformanceTest



Bij CPU-Z viel gelijk iets op: de timings van het geheugen zijn bij installatie 5-5-5-15, terwijl het geheugen voor 4-4-4-15 gemaakt is. Dit gebeurt bij veel geheugenfabrikanten: de SPD's worden van veilige waarden voorzien, de snellere timings zijn er voor zij die het aandurven en komen gedeeltelijk neer op overklokken. OCZ geeft bij deze waarden nog wel garantie op je modules.
We testten hetzelfde setje nogmaals, maar ditmaal met de timings waarvoor de modules verkocht worden:



Ja, ook wij waren met stomheid geslagen: op de lagere/snellere timings krijg je minder snelheid. Vooral in 3DMark2006 is het verschil nogal groot. Al snel bleek wat het probleem was: een overklok-utility dat bij het moederbord geleverd wordt, wat wij na de eerste test geïnstalleerd hadden. Het instellen van de geheugentimings is op dit moederbord namelijk nogal onduidelijk. Daarom probeerden wij de overklokutility uit, dit bij elke systeemstart standaard aanstaat na installatie. De timings moeten overigens in het BIOS worden ingegeven en dus hadden we de overklok-utility niet meer nodig. Na uitschakeling hiervan zagen de waarden er dan ook ook beter uit:



De meeste verschillend zijn erg klein: alleen bij het schrijven van het geheugen en de test met grote geheugenblokken geven de lagere timings een voordeel. In 3DMark2006 was hier echter niets van te merken. Toen was het Flex XLC-setje aan de beurt. Bij het plaatsen van de modules viel ons direct op, dat de gebruikte heatspreaders voor problemen kunnen zorgen. Het systeem was namelijk van de vrij forse Scythe Ninja voorzien, waarvan de koelribben tot over het eerste DIMM-slot reiken, waardoor de Flex XLC-set daar sowieso niet past. De gemonteerde koeler blokkeerde DIMM-slot 2 ook, waardoor we deze moesten losmaken om überhaupt de modules al te kunnen gebruiken. Iets om rekening mee te houden dus.

De resultaten waren als volgt:



Ook hier bleken dat de standaardtimings in het SPD staan. Het lijkt er zelfs op dat we eigenlijk identieke modules hebben en dat alleen de heatspreaders tussen het van OCZ gekregen setje en het referentiesetje verschillen. De timings van het Flex XLC-setje kunnen echter lager worden ingesteld en dat deden we dan ook. Hiervoor moesten we echter ook het voltage van de modules aanpassen in het BIOS, anders wilde het systeem met de opgegeven timings (3-4-4-15) niet starten. Dit staat overigens ook duidelijk op de OCZ-site vermeld. Met de nieuwe timings kwam het volgende testresultaat:



Ook hier weer dezelfde resultaten als eerder bij lagere timings: schrijven en grote blokken gaan sneller, de rest blijft hetzelfde.

Test 2: NVIDIA nForce 680i SLI
De test was daarmee nog niet klaar: thuis hadden we nog een eigen systeem staan:

• Intel Core 2 Duo E6600 (2,4 Ghz)


• ASUS P5N32-E SLI


• Kingston KHX6400D2LLK2/2GN (2x1GB, PC6400 4-4-4-12, EPP)


• GeForce 8800GTS


• Samsung T133 160 GB harde schijf (7200rpm, 8MB cache)


• Nexus 500 Watt voeding


• Windows Vista Ultimate 64-bit, normaal gebruik (virusscanner etc).

Het moederbord is voorzien van NVIDIA's nForce 680i SLI-chipset, die EPP ondersteunt en ook door OCZ op de website wordt aangewezen als een goede keus voor het Flex XLC-setje. Het EPP geeft namelijk de instructies door om het voltage te verhogen, waardoor het systeem wel direct doorstart. Het geheugen is ongeveer 20% goedkoper dan de Flex XLC-set.

Dit systeem is verder niet goed te vergelijken met het systeem uit Test 1, waardoor de resultaten dat ook niet zijn. De redenen hiervoor zijn vooral het gebruik van een 64-bits versie van Windows Vista en het feit dat dit geen kaal systeem is: deze computer wordt dagelijks gebruikt en is dus onder andere van een werkende on-access virusscanner voorzien. Iets wat je overigens thuis ook tegenkomt.

Met dit systeem deden we dezelfde tests: CPU-Z, PerformanceTest en 3DMark2006 en, omdat we daar hier wel de beschikking over hadden, de DirectX 10-demo van Lost Planet. Dit is een echt spel, daar waar 3DMark2006 ook wel een synthetische test wordt genoemd. De demo is van een performancetest voorzien, wat ons werk sterk vergemakkelijkt. Ook hier gebruiken we weer alle programma's met standaardinstellingen.

Met het Kingstonsetje kwamen we tot de volgende resultaten:



Lost Planet deed het volgende: Snow 50 FPS, Cave 45 FPS.
Omdat het een moederbord met EPP betreft, kloppen de timings grotendeels: alleen het laatste cijfer komt niet helemaal overeen (4-4-4-13 ipv 4-4-4-12), maar dat is niet zo erg.

Het Flex XLC-setje wordt ook direct goed herkend en geeft deze resultaten:



Lost Planet geeft 47 FPS in Snow en 44 FPS in Cave
Heel raar dus: PerformanceTest laat duidelijk het verschil zien tussen CAS 4 en CAS 3: het Flex XLC-setje is duidelijk sneller in het verwerken van geheugengerelateerde zaken, maar zowel 3DMark2006 als Lost Planet zijn langzamer!

Na de test viel ons de temperatuur van de heatspreaders van de Flex XLC-set op en wel positief: we konden deze zonder problemen met de hand verwijderen. De Kingstonmodules zijn na een paar goede tests vaak zo warm, dat je het gevoel krijgt je handen te verbranden.

Conclusie
Twee verschillende tests, twee verschillende resultaten. De eerste test, met de P35-chipset, heeft erg vreemde resultaten: het langzaamst getimede geheugen presteert totaal genomen het best. De precieze oorzaak hebben we niet kunnen achterhalen, maar we denken dat dit met overige instellingen te maken heeft, die wij niet veranderd hebben. Naast de vier timings kun je namelijk nog meer instellen in het BIOS van het gebruikte moederbord, maar we kregen niet meer tijd met de geleende testopstelling en die materie gaat bovendien verder dan wij als gamesite willen gaan. Uit de cijfers is wel op te maken dat het Flex XLC-setje in bepaalde gevallen sneller is, al is het verschil niet erg groot.

De test met de nForce 680i SLI-chipset bevestigt het instellingenverhaal enigszins: EPP zorgt direct voor de juiste instellingen en het geheugen presteert in de geheugentest ook echt beter dan het referentiegeheugen. De praktijktests deed het setje iets langzamer, maar dat zal voornamelijk aan de testopstelling te wijten zijn: voor echt goede tests moet je een compleet lege installatie hebben en dat was hier niet zo.

Wat betekent dit voor jullie? Dat hangt van je bedoelingen af. Als je een moederbord hebt of gaat kiezen zonder EPP, dan moet je bereid zijn met wat instellingen te spelen. Ben je dat niet, dan koop je hiermee een dure set zonder voordelen. Op moederborden met EPP beschik je direct over betere cijfers, terwijl het prijsverschil met andere setjes zeker nog te doen is. Overklokkers – een doelgroep die wij niet actief steunen - kunnen we dit geheugen zeker aanraden: de timings zijn prima en de koeloplossing ook.

Richtprijs voor de modules (2 x 1Gb) die wij hebben getest ligt rond de 180 Euro. De redactie wil OCZ en Salland Automatisering bedanken voor hun medewerking.